• Η Θεωρία Σχημάτων προσπαθεί να εξηγήσει την ερμηνεία του κόσμου από την άποψη της ψυχολογίας, ή οποία προέρχεται από τη γνωστική επιστήμη.
  • Τα σχήματα είναι γνωστικές δομές, κάτι σαν νοητικά πρότυπα ή πλαίσια, που αντιπροσωπεύουν τη γνώση ενός ατόμου για αντικείμενα, ανθρώπους ή καταστάσεις.
  • Τα σχήματα προέρχονται από προγενέστερη εμπειρία και γνώση.
  • Απλοποιούν την πραγματικότητα, καθορίζοντας προσδοκίες για το τι είναι πιθανό σε σχέση με συγκεκριμένα κοινωνικά και κειμενικά πλαίσια.
  • Χρησιμοποιούμε τα σχήματα για να οργανώσουμε τη γνώση, για να υποστηρίξουμε την ανάκληση, για να καθοδηγήσουμε τη συμπεριφορά μας, για να προβλέψουμε πιθανά συμβάντα και για να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τις τρέχουσες εμπειρίες μας.
  • Σύμφωνα με τη θεωρία σχημάτων, η ερμηνεία μας των τηλεοπτικών προγραμμάτων καθοδηγείται από την εφαρμογή σχετικών κοινωνικών και κειμενικών σχημάτων.
  • Ένα σχήμα μπορεί να αντιμετωπισθεί ως ένα είδος πλαισίου με ‘σχισμές’ για ‘μεταβλητές’, μερικές από τις οποίες είναι γεμάτες και μερικές άδειες.
  • Οι σχισμές είναι είτε γεμάτες ήδη με υποχρεωτικές τιμές (π.χ. ότι ο σκύλος είναι ζώο) ή με ‘εξ ορισμού τιμές (π.χ. ότι ο σκύλος έχει τέσσερα πόδια) ή είναι κενές (μεταβλητές επιλογής) έως ότου γεμίσουν με προσωρινές τιμές από την τρέχουσα κατάσταση (π.χ. ότι το χρώμα του σκύλου είναι μαύρο).
  • Όταν αυτό που μοιάζει να είναι το πιο κατάλληλο σχήμα ενεργοποιείται, γεννιούνται συμπεράσματα που συμπληρώνουν οποιεσδήποτε αναγκαίες αλλά σιωπηρές λεπτομέρειες με τιμές που προκύπτουν από το σχήμα.
  • Αν δεν υπάρχει σχετικό σχήμα για να ανακληθεί από τη μακρόχρονη μνήμη, ένα νέο σχήμα δημιουργείται.
  • Ρητά γεγονότα και συμπεράσματα, καθώς και νέα σχήματα αποθηκεύονται στη μακρόχρονη μνήμη.
  • Η επεξεργασία μέσω σχημάτων είναι μια αντιληπτική διαδικασία που προχωρεί εκ των άνω προς τα κάτω και που καθοδηγεί την επιλεκτική αναζήτηση δεδομένων που είναι σχετικά με τις προσδοκίες που απορρέουν από το σχήμα.
  • Η επεξεργασία μέσω σχημάτων αλληλοδρά με την εκ των κάτω προς τα άνω διαδικασία που καθοδηγείται από τα δεδομένα (και που μπορεί να οδηγήσει στην ενεργοποίηση, μετατροπή ή δημιουργία ενός σχήματος).
  • Η θεωρία σχημάτων είναι συνεπής με την έννοια τόσο της αντίληψης και όσο και της ανάκλησης ως δημιουργικών και επιλεκτικών γνωστικών διαδικασιών.
  • Τα σχήματα είναι πολιτιστικά επηρεασμένα: σχήματα για κοινές ρουτίνες ποικίλλουν κοινωνικο-πολιτιστικά – ακόμη και μέσα στην ίδια χώρα.
  • Υπάρχουν διάφορα είδη σχημάτων. Σε σχέση με την τηλεόραση, αυτά διαιρούνται συνήθως σαυτά που σχετίζονται είτε με τη γνώση του κόσμου (κοινωνικά σχήματα που αφορούν γεγονότα, τόπους και ανθρώπους) ή γνώση του μέσου (κειμενικά σχήματα που περιλαμβάνουν ‘τυπικά γνωρίσματα’ της τηλεόρασης όπως είναι τα κοψίματα).
  • Οι συμβάσεις της αφήγησης και του genre προσφέρονται μερικές φορές ως τρίτη κατηγορία (e.g. Collins 1981), αλλά είναι δύσκολο να δικαιολογήσει κανείς το διαχωρισμό της γνώσης αυτών από τη γνώση των τυπικών γνωρισμάτων του μέσου.
  • Θα προωθήσω στη δική μου τρίτη κατηγορία τα ιδεολογικά σχήματα (την έννοια του εαυτού που προέρχεται από τον Biocca, 1991).
  • Το πιο γνωστό είδος σχήματος είναι αυτό του οικείου γεγονότος (όπως το να πηγαίνεις σε ένα εστιατόριο).
  • Αυτό ονομάζεται συνήθως σενάριο (μερικές φορές ένα σχήμα γεγονότων ή σενάριο).
  • Τα σενάρια συνίστανται σε μια σειριακή λίστα χαρακτηριστικών γεγονότων που περιλαμβάνονται σε μια κοινή ρουτίνα.
  • Περιλαμβάνουν επίσης σχετικές επιλογές (όπως τα μενού), ρόλους (όπως αυτός του σερβιτόρου), συνθήκες που σας δίνουν δικαιώματα (όπως το να κρατάς λεφτά) και αποτελέσματα (όπως το να αισθάνεσαι λιγώτερο πεινασμένος).
  • Τα σενάρια υποδιαιρούνται μερικές φορές σε σκηνές (όπως η είσοδος, η παραγγελία, το φαγητό και η έξοδος από το εστιατόριο).
  • Τα σενάρια είναι, φυσικά, πολιτιστικά μεταβλητά.
  • Οι σχηματικοί ρόλοι ενσωματώνουν γνώση για τα σύνολα των συμπεριφορών που αναμένονται από ανθρώπους σε συγκεκριμένες κοινωνικές τοποθετήσεις (π.χ. επάγγελμα, ηλικία, φυλή, φύλο). Τα στερεότυπα μπορεί να ειδωθούν ως σχήματα ρόλων για τα μέλη μιάς αναγνωρίσιμης ομάδας. Περιλαμβάνουν στερεότυπα φύλου και στερεότυπα φυλής, αλλά δεν είναι πάντοτε αρνητικά.
  • Τα σχήματα προσώπων περιλαμβάνουν γνώση για διάφορους τύπους ανθρώπων, περιλαμβανομένων των προσωπικών χαρακτηριστικών και των στόχων. Αναφέρονται συχνά σε συνδεδεμένα πλαίσια.
  • Υπάρχουν σχήματα για τόπους, όπως είναι ένα γραφείο ή μια κουζίνα (ο Mandler ονομάζει συγχυστικά τις σκηνές αυτές σχήματα).
  • Τέτοια σχήματα τόπων περιλαμβάνουν αποθήκες τυπικών περιεχομένων και συμβατικών διαμορφώσεων ή χωρικών σχέσεων.
  • Ένα σχήμα ιστορίας αναπαριστά τις προσδοκίες μας για τον τρόπο με τον οποίον οι αφηγήσεις (διαφόρων τύπων) εξελίσσονται συμβατικά.
  • Τα σχήματα ιστοριών διακρίνονται μερικές φορές από τις γραμματικές ιστοριών - τις υποστηρικτικές κειμενικές δομές των αφηγήσεων που ακολουθούν κανόνες (οι ιστορίες συνίστανται βασικά από σκηνικά και επεισόδια).
  • Σχήματα genre οργανώνουν τη γνώση για σχτιζόμενα είδη κειμένων (όπως οι ειδήσεις και οι διαφημίσεις) περιλαμβανομένων των δομών τους και των λειτουργιών τους (όπως είναι η πληροφόρηση ή η πειθώς).
  • Τα άτομα διαφέρουν στην γνώση που έχουν ως προς αυτό που οι σημειωτιστές ονομάζουν ‘κώδικες’ συγκεκριμένων genre (σύμφωνα με τέτοιους παράγοντες όπως η ηλικία, η εθνικότητα και το κοινωνικό υπόβαθρο).
  • Σε σχέση με την τηλεόραση (όπως με κάθε άλλο μέσο) υπάρχουν επίσης σχήματα για τα ‘τυπικά γνωρίσματα’ του μέσου (συμβάσεις διασκευής και εργασίας με τη φωτογραφική μηχανή - όπως τα κοψίματα και τα ζουμαρίσματα).
  • Κατά τη γνώμη μου, μεταξύ του ‘πραγματικού κόσμου’ (κοινωνικού) και των ‘κειμενικών’ σχημάτων μεσολαβούν ιδεολογικά σχήματα (see Biocca 1991).
  • Τα ιδεολογικά σχήματα μπορούν επίσης να συνδέονται στενά με τα ατομικά σχήματα (συνήθως ταξινομούνται ως ένα από τα κοινωνικά σχήματα). Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ατομικά σχήματα για να οργανώσουν τη γνώση του εαυτού τους. Το ατομικό σχήμα είναι μέρος της βασικής ιδεολογίας του θεατή (Biocca 1991: 71).
  • Τα ιδεολογικά σχήματα συνεπάγονται συμπεράσματα για τις ιδεολογικές υποθέσεις που υποοούνται στα κείμενα μέσων.
  • Σχετίζονται με τις αντιλαμβανόμενες προθέσεις των παραγωγών προγραμμάτων (μέσα στις γενεσιουργές λειτουργίες όπως το να πληροφορείς, να εκπαιδεύεις, να πείθεις ή να διασκεδάζεις).
  • Εφαρμόζοντας ιδεολογικά σχήματα οι θεατές αξιολογούν αν ή όχι η συμπεραινόμενη κοσμοθεωρία και ιδεολογία ενός προγράμματος αντανακλά τη δική τους.
  • Για τα παιδιά ένας παραλληλισμός εδώ είναι ίσως η αξιολόγηση από μέρους τους της ρεαλιστικότητας των κειμένων.