Εισαγωγή Εδώ θα σκιαγραφήσω και θα σχολιάσω
κριτικά ένα συγκεκριμένο, πασίγνωστο
υπόδειγμα επικοινωνίας που ανέπτυξαν οι ![]()
Το υπόδειγμα
Το αρχικό υπόδειγμα των S & W αποτελείτο από πέντε στοιχεία:
Το έκτο στοιχείο, ο θόρυβος είναι ένας δυσλειτουργικός παράγων: οποιαδήποτε παρεμβολή στο μήνυμα που ταξιδεύει κατά μήκος του διαύλου (όπως ο στατικός ηλεκτρισμός στο τηλέφωνο ή στο ραδιόφωνο), μπορεί να οδηγήσει στη λήψη ενός σήματος διαφορετικού από το αποστελλόμενο.
Για το τηλέφωνο ο δίαυλος είναι ένα καλώδιο, το σήμα είναι ηλεκτρικό ρεύμα που το διαπερνά, ενώ ο μεταδότης κι ο λήπτης είναι τα ακουστικά. Ο θόρυβος θα μπορούσε να περιλάβει παράσιτα από το καλώδιο. Στη συζήτηση, το στόμα μου είναι ο μεταδότης, το σήμα είναι τα ηχητικά κύματα και το αυτί σου είναι ο αποδέκτης. Ο θόρυβος θα περιλάμβανε οποιονδήποτε περισπασμό που μπορεί να σου συμβαίνει καθώς μιλάς.
Αν και στο υπόδειγμα των Shannon and Weaver ο ομιλητής και ο ακροατής θα ήταν αυστηρά η πηγή και ο προορισμός, αντί ο μεταδότης και ο λήπτης, σε συζητήσεις του υποδείγματος οι συμμετέχοντες ανθρωποποιούνται συνήθως ως ο αποστολέας και ο παραλήπτης. Τα κριτικά μου σχόλια αναφέρονται λιγότερο στο ειδικό υπόδειγμα των Shannon και Weaver, και περισσότερο στο γενικό διαβιβαστικό υπόδειγμα, το οποίο αντιπροσωπεύει, όπου η επικοινωνία συνίσταται σε έναν Αποστολέα που διαβιβάζει ένα Μήνυμα σε έναν Αποδέκτη. ΄Ετσι, όταν συζητώ το διαβιβαστικό υπόδειγμα αναφέρομαι γενικά κι εγώ στους συμμετέχοντες ως Αποστολέα και Αποδέκτη.
Το υπόδειγμα των Shannon και Weaver είναι το γνωστότερο παράδειγμα μιας ‘πληροφοριακής’ προσέγγισης στην επικοινωνία. Αν και κανένας σοβαρός επικοινωνιολόγος δεν θα το δεχόταν πια, υπήρξε το υπόδειγμα με τη μεγαλύτερη επίδραση στην επικοινωνία, από όσα έχουν αναπτυχθεί μέχρι σήμερα, και αντανακλά μια κοινής λογικής (αν και παραπλανητική) απεικόνιση του τί είναι επικοινωνία. Η λεκτική εκδοχή του υποδείγματος από τον Lasswell: ‘Ποιός λέει τι, μέσω τίνος διαύλου, σε ποιόν και με ποιό αποτέλεσμα;’ αντανακλάται σε μεταγενέστερες έρευνες της ανθρώπινης επικοινωνίας, οι οποίες συνδέονται στενά με συμπεριφορικές προσεγγίσεις.
Επίπεδα προβλημάτων στην ανάλυση της
επικοινωνίας Οι ![]()
Οι
Shannon και Weaver κάπως αφελώς υπέθεταν ότι η επίλυση των προβλημάτων επιπέδου Α θα οδηγούσε σε βελτιώσεις των άλλων επιπέδων.Αν κι η έννοια του ‘θορύβου’ δε λαμβάνει υπόψη τον τρόπο με τον οποίον μηνύματα μπορεί να ‘διαστρεβλώνονται’, αυτό περιορίζει το θέμα σε όρους της συγκυριακής ‘παρεμβολής’ με τις διαθέσεις του αποστολέα μάλλον παρά σε όρους μιάς κεντρικής και σκόπιμης διαδικασίας ερμηνείας. Η έννοια αντανακλά τη φροντίδα των
Shannon και Weaver για ακρίβεια και αποτελεσματικότητα.
Πλεονεκτήματα του υποδείγματος των![]()
Συγκεκριμένα υποδείγματα είναι πιο ρήσιμα για μερικούς σκοπούς και λιγότερο χρήσιμα για άλλους. Όπως κάθε διαδικασία μεσολάβησης ένα υπόδειγμα βάζει στο προσκήνιο μερικά χαρακτηριστικά κι αφήνει στο παρασκήνιο μερικά άλλα. Τα ισχυρά σημεία του υποδείγματος των
Shannon και Weaver είναι:Τέτοια πλεονεκτήματα έκαναν το υπόδειγμα ελκυστικό για κάποιους ακαδημαϊκούς κλάδους. Προσέλκυσαν επίσης σοβαρή ακαδημαϊκή προσοχή στην ανθρώπινη επικοινωνία και τη ‘θεωρία πληροφοριών’, οδηγώντας σε περισσότερη θεωρία και έρευνα.
Το διαβιβαστικό υπόδειγμα επικοινωνίας
δεν είναι μονο μια χρονδροειδής
υπεραπλούστευση, αλλά μια επικίνδυνα
παραπλανητική διαστρέβλωση της φύσεως της
ανθρώπινης επικοινωνίας. Αυτό είναι
ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή υποστηρίζει
μια κατανόηση του τι είναι η επικοινωνία,
που ταιριάζει στην κοινή λογική. Ενώ αυτή η
χρήση του μπορεί να είναι επαρκής για
πολλούς καθημερινούς σκοπούς, στο πλαίσιο
της μελέτης των μέσων και της επικοινωνίας
η έννοια χρειάζεται κριτικό
επανακαθορισμό.![]()
Αδυναμίες του διαβιβαστικού
υποδείγματος επικοινωνίας
Μεταφορές
Το ιδιαίτερα μηχανιστικό υπόδειγμα
επικοινωνίας των
Μέσα στο ευρύ φάσμα της μετακίνησης τείνει να θεωρήσει ότι το υπόδειγμα πρωταρχικά υποστηρίζει μια ταχυδρομική διακίνηση. Είναι σαν η επικοινωνία να συνίσταται στην αποστολή από κάποιον αποστολέα ενός πακέτου πληροφοριών προς έναν παραλήπτη, ενώ εγώ θα επέμενα ότι η επικοινωνία έχει να κάνει με τη σημασία και όχι με την πληροφορία. Μιά απαίσια συνέπεια της ταχυδρομικής μεταφοράς της επικοινωνίας είναι η τρέχουσα αναφορά στην ‘παράδοση του σχολικού προγράμματος’, με συνέπεια οι καθηγητές να θεωρούνται ταχυδρομικοί υπάλληλοι. Αλλά η επίδραση του διαβιβαστικού υποδείγματος είναι διαδεδομένη στην καθημερινή μας γλώσσα, όταν μιλάμε για ‘μετάδοση νοημάτων’ ή για ‘μετάδοση ιδέας’ για ‘διαβίβαση πληροφορίας’ κ.ο.κ. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί πραγματικά για να αποφύγουμε να πέσουμε στις αρπάγες τέτοιων διαβιβαστικών μεταφορών.
Ο
Michael Reddy (1979) σημείωσε την εκτεταμένη χρήση στα αγγλικά της ‘μεταφοράς συμπεριφοράς’ στην περιγραφή των επικοινωνιακών πράξεων. Στη μεταφορά του «ο ομιλητής βάζει τις ιδέες (αντικείμενα) σε λέξεις (δοχεία) και τις στέλνει (κατά μήκος κάποιου διαύλου) σε έναν ακροατή που βγάζει την ιδέα/αντικείμενο από τη λέξη/δοχείο’ (Lakoff & Johnson 1980: 10). Οι υποθέσεις που συνεπάγεται η μεταφορά είναι:
Όπως γράφει ο
Reddy, αν η άποψη αυτή της γλώσσας ήταν σωστή, η μάθηση θα ήταν αβίαστη κι ακριβής. Το πρόβλημα με την άποψη αυτή της γλώσσας είναι ότι η μάθηση φαίνεται παθητική, με το μαθητή απλώς να ‘απορροφά’ την πληροφορία (Bowers 1988: 42). Προτιμώ να προτείνω ότι δεν υπάρχει πληροφορία στη γλώσσα, στα βιβλία ή σε οποιοδήποτε μέσο καθ’ εαυτό. Αν η γλώσσα και τα βιβλία ‘περιέχουν’ κάτι, αυτό είναι μόνο λόγια μάλλον παρά η πληροφορία. Η πληροφορία κι η σημασία δημιουργούνται μόνο με μια διαδικασία που εκτελούν οι ακροατές, οι αναγνώστες ή οι θεατές, όπου ενεργά βγάζουν νόημα από αυτό που ακούν ή βλέπουν. Το νόημα δεν ‘εξάγεται’ αλλά κατασκευάζεται.Σε σχέση με τη μαζική επικοινωνία μάλλον παρά με τη διαπροσωπική επικοινωνία, οι κύριες μεταφορές, που συνδέονται με το διαβιβαστικό υπόδειγμα είναι αυτές μιας υποδερμικής σύριγγας και μιας σφαίρας. Στο πλαίσιο της μαζικής επικοινωνίας τέτοιες μεταφορές χρησιμοποιούνται ευρύτατα μόνο ως στόχοι κριτικής από τους ερευνητές στον κλάδο.
Γραμμικότητα Το υπόδειγμα διαβίβασης σταθεροποιεί
και διαχωρίζει τους ρόλους του ‘αποστολέα’
και του ‘παραλήπτη’. Αλλά η επικοινωνία
μεταξύ δύο ανθρώπων συνεπάγεται ταυτόχρονη
‘αποστολή’ και ‘λήψη’ (όχι μόνο ομιλία,
αλλά επίσης ‘γλώσσα σώματος’ κ.λπ.). Στο
υπόδειγμα των ![]()
Πρόκειται για ένα γραμμικό, μονόδρομο υπόδειγμα, που αποδίδει έναν δευτερογενή ρόλο στον ‘παραλήπτη’, που φαίνεται ως απορροφητής πληροφορίας. Αλλά η επικοινωνία δεν είναι μονόδρομος. Ακόμη κι όταν ακούμε απλώς το ραδιόφωνο, διαβάζουμε ένα βιβλίο ή βλέπουμε τηλεόραση είμαστε πολύ πιο ενεργοί, ερμηνευτικά, απ’ όσο συνήθως συνειδητοποιούμε.
Δεν υπήρχε πρόβλεψη στο αρχικό υπόδειγμα για ανάδραση (αντίδραση από τον παραλήπτη). Η ανάδραση επιτρέπει στους ομιλητές να προσαρμόζουν την επίδοσή τους στις ανάγκες και αντιδράσεις του ακροατηρίου. Ένας ‘βρόχος ανάδρασης’ προστέθηκε από τους μεταγενέστερους θεωρητικούς, αλλά το υπόδειγμα παραμένει γραμμικό.
Περιεχόμενο και σημασία Στο υπόδειγμα αυτό, ακόμη και η φύση του περιεχομένου
μοιάζει να μην επηρεάζει τίποτε, ενώ το
θέμα, ή ο τρόπος με τον οποίον οι
συμμετέχοντες αισθάνονται γιαυτό, μπορεί
να διαμορφώνουν τη διαδικασία
επικοινωνίας. Στην έκταση που το
περιεχόμενο έχει οποιαδήποτε θέση (τυπικά
περιορίζεται ως ‘το μήνυμα’), τα
υποδείγματα διαβίβασης τείνουν να
εξισώσουν το περιεχόμενο και τη σημασία,
ενώ μπορεί να υπάρχουν διάφοροι βαθμοί
διάστασης μεταξύ της ‘προτιθέμενης
σημασίας’ και των σημασιών που
δημιουργούνται από τους ερμηνευτές. Σύμφωνα με τον ![]()
(Shannon 1948).Το σημασιακό πρόβλημα επικοινωνίας είναι η αναπαραγωγή σε κάποια στιγμή είτε ακριβώς είτε περίπου κάποιου μηνύματος, που επιλέγεται σε άλλη στιγμή. Συχνά τα μηνύματα έχουν σημασία. Αυτό σημαίνει ότι αναφέρονται σε ή συσχετίζονται με κάποιο σύστημα, με κάποιες φυσικές ή εννοιολογικές οντότητες. Αυτές οι σημασιακές πλευρές της επικοινωνίας είναι άσχετες προς το μηχανικό πρόβλημα
Η λέξη πληροφορία, στη θεωρία αυτή, χρησιμοποιείται με μιάν ειδική έννοια που δεν πρέπει να συγχέεται με την κοινή της χρήση. Ειδικά, η πληροφορία δεν πρέπει να συγχέεται με τη σημασία. Στην πραγματικότητα, δύο μηνύματα, ένα από τα οποία είναι γεμάτο νόημα και το άλλο που είναι καθαρή ανοησία, μπορούν να είναι ακριβώς
ισότιμα, από την παρούσα άποψη, όσον αφορά την πληροφορία. Είναι αυτό, αναμφίβολα, που ο Shannon εννοεί όταν λέει ότι «οι σημασιοδοτικές απόψεις της επικοινωνίας είναι άσχετες με τις μηχανικές απόψεις». (Weaver 1949)
Ο
Weaver έγραψε επίσης ότι η θεωρία
…έχει τόσο διεισδυτικά καθαρίσει τον αέρα που τώρα είμαστε, ίσως για πρώτη φορά, έτοιμοι για μια πραγματική θεωρία σημασίας. Μιά θεωρία μηχανικής επικοινωνίας είναι ακριβώς μιά πολύ κατάλληλη και εχέμυθη κοπέλα που παίρνει το τηλεγράφημά σας. Δεν προσέχει το μήνυμα, είτε λυπηρό, είτε ευχάριστο, ή στενάχωρο. Αλλά πρέπει να είναι έτοιμη να ασχοληθεί με όλα αυτά που έρχονται στο γραφείο της (Weaver 1949).
Πάντως, το σημαντικό εδώ είναι ότι η σημασιοδότηση δεν είναι κεντρική στα υποδείγματα διαβίβασης. Υποτίθεται ευρέως ότι η σημασία περιέχεται στο ‘μήνυμα’ μάλλον παρά στην ερμηνεία του. Αλλά δεν υπάρχει μια μόνη, σταθερή σημασία σε οποιοδήποτε μήνυμα. Φέρνομε μεταβλητές στάσεις, προσδοκίες και αντιλήψεις στις καταστάσεις επικοινωνίας. Ακόμη κι αν ο παραλήπτης βλέπει ή ακούει ακριβώς το ίδιο μήνυμα, που στέλνει ο αποστολέας, το νόημα που ο παραλήπτης βγάζει από αυτό, μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό από την πρόθεση του αποστολέα. Ο όρος ‘μήνυμα’ αποτελεί ένα είδος μικρόκοσμου ολόκληρης της ταχυδρομικής μεταφοράς, έτσι δεν είμαι ευτυχής ακόμη και για τη χρήση του όρου αυτού.
Τα διαβιβαστικά υποδείγματα μεταχειρίζονται την αποκωδικοποίηση ως αντικαθρέφτισμα της κωδικοποίησης, που δεν αφήνει χώρο για τα ερμηνευτικά πλαίσια αναφοράς του παραλήπτη. Όπου το μήνυμα καταγράφεται σε κάποια μορφή, οι ‘αποστολείς’ μπορεί να ξέρουν λίγα για το ποιοί είναι οι ‘παραλήπτες’ (ειδικά, βέβαια, σε σχέση με την μαζική επικοινωνία). Ο παραλήπτης δε χρειάζεται απλώς να δέχεται, αλλά μπορεί εναλλακτικά να αγνοήσει ή να αντιπολιτευθεί
το μήνυμα. Δεν είμαστε όλοι αναγκασμένοι να δεχθούμε τα μηνύματα που προτείνουν ότι ένα συγκεκριμένο πολιτικό πρόγραμμα μας ωφελεί.
Ιστρουμενταλισμός Το διαβιβαστικό υπόδειγμα είναι ένα οργανικό
υπόδειγμα κατά το ότι χειρίζεται την
επικοινωνία ως μέσο για ένα
προκαθορισμένο σκοπό. Ίσως αυτός είναι ο
τρόπος με τον οποίον μερικοί
καταλαβαίνουν την επικοινωνία. Πάντως, δεν
είναι όλη η επικοινωνία ηθελημένη![]()
Μερικοί κριτικοί υποστηρίζουν ότι αυτό το υπόδειγμα είναι φτιαγμένο για να βελτιώνει την ικανότητα του επικοινωνού να επηρεάζει τον παραλήπτη. Ο Carey γράφει ότι «το κέντρο της ιδέας αυτής για επικοινωνία είναι η μετάδοση σημάτων ή μηνυμάτων σε απόσταση για σκοπούς ελέγχου…της απόστασης και των ανθρώπων» (Carey 1989: 15).
Σε ένα οργανικό πλαίσιο η εμπλεκόμενη διαδικασία έχει σκοπό να είναι ‘διαυγής’ στους μετέχοντες (τίποτε δε στοχεύει να περισπάσει τον αποστολέα από τον επικοινωνιακό του στόχο). Τέτοια σύλληψη είναι τόσον ουσιώδης για τη ρητορική της επιστήμης όσο είναι ξένη στη ρητορική της τέχνης. Η ‘εντελώς διαυγής επικοινωνία’ είναι αδύνατη.
Πλαίσιο Ούτε υπάρχει μνεία στο διαβιβαστικό
υπόδειγμα της σημασίας του πλαισίου![]()
Τα κοινωνικά πλαίσια έχουν μια κύρια επίδραση σαυτό που γίνεται αντιληπτό ως κατάλληλη μορφή, στυλ και περιεχόμενο. Σε σχέση με το συγκυριακό πλαίσιο, έχει μεγάλη διαφορά αν ο αποστολέας είναι ένας πεισματάρης οδηγός ταξί, που οδηγεί επιθετικά και ο παραλήπτης είναι ένας ταξιδιώτης στο πίσω κάθισμα, που η κύρια επιθυμία του είναι να φθάσει στον προορισμό του σώος και αβλαβής.
Σχέσεις και στόχοι Στο διαβιβαστικό υπόδειγμα οι
μετέχοντες θεωρούνται μεμονωμένα άτομα.
Οι σύγχρονοί μας θεωρητικοί της
επικοινωνίας αντιμετωπίζουν την
επικοινωνία ως ένα κοινό κοινωνικό
σύστημα. Είμαστε κοινωνικά όντα, κι οι
επικοινωνιακές μας πράξεις δεν μπορεί να
λεχθεί ότι αντιπροσωπεύουν την έκφραση
καθαρά ατομικών σκέψεων και αισθημάτων.
Τέτοιες σκέψεις κι αισθήματα
καλουπώνονται κοινωνικο-πολιτιστικά.
Ακόμη κι αυτό που ονομάζουμε γλώσσα ‘μας’
δεν είναι δική μας![]()
Τα διαβιβαστικά υποδείγματα της επικοινωνίας μειώνουν την ανθρώπινη επικοινωνία σε διαβίβαση μηνυμάτων, ενώ, όπως μας λένε οι γλωσσολόγοι, υπάρχει κάτι περισσότερο από αυτό στην επικοινωνία. Αναφέρονται, παραδείγματος χάριν, στη φατική επικοινωνία, η οποία είναι ένας τρόπος διατήρησης σχέσεων. Στη Βρεταννία, το να μιλάς για τον καιρό είναι περισσότερο θέμα φατικής επικοινωνίας παρά θέμα ‘διαβίβασης πληροφοριών’.
Το διαβιβαστικό υπόδειγμα δε λαμβάνει υπόψη του τους διαφορετικούς στόχους. Η ίδια τηλεοπτική εικόνα ενός ποδοσφαιρικού ματς θα είχε πολύ διαφορετικές σημασίες για τους οπαδούς των αντιπάλων ομάδων.
Σε υποδείγματα, όπως αυτό των Shannon και Weaver, δε λαμβάνονται υπόψη οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων ως επικοινωνητών (π.χ. οι διαφορές στην εξουσία). Αυτά που λέμε πλαισιώνονται διαφορετικά ανάλογα με τους ρόλους με τους οποίους επικοινωνούμε. Αν ένας φίλος σας ρωτήσει αργότερα τι σκέπτεσθε για τη διάλεξη αυτή, είναι πιθανό να απαντήσετε κάπως διαφορετικά απ’ ότι μπορεί να απαντούσατε, αν την ίδια ερώτηση σας έκανε ο διευθυντής των προπτυχιακών σπουδών μέσα στο γραφείο του. Η συνέντευξη είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα της σχέσης άνισης εξουσίας σε μιαν επικοινωνιακή περίσταση.
Οι άνθρωποι στην κοινωνία δεν έχουν όλοι τους ίδιους κοινωνικούς ρόλους ή τα ίδια δικαιώματα. Και δεν έχουν όλες οι σημασίες ίση αξία. Υπάρχει διαφορά αν οι μετέχοντες ανήκουν στην ίδια κοινωνική τάξη, φύλο, γενική ηλικιακή ομάδα ή επάγγελμα. Χρειάζεται μόνο να σκεφθούμε ποιανού οι σημασίες υπερισχύουν μέσα στην αίθουσα του χειρουργείου. Και γενικότερα, όλοι ξέρουμε ότι κάποιες φωνές ‘έχουν περισσότερη αυθεντία’ από άλλες, και ότι σε μερικά πλαίσια, ‘τα παιδιά φαίνονται και δεν ακούγονται’. Η κυρίαρχη κατευθυντικότητα που εμπλέκεται στην επικοινωνία δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί σε ένα υπόδειγμα, αλλά πρέπει να σχετίζεται σε τη συγκυριακή διανομή ισχύος.
Χρόνος Επιπλέον, το υπόδειγμα των ![]()
Μέσο Τελικά, το υπόδειγμα αδιαφορεί και για τη
φύση του μέσου. Και όμως το αν μιλάς
άμεσα, αν γράφεις ή αν τηλεφωνείς σε έναν
εραστή, παραδείγματος χάριν, μπορεί να
έχει σημαντικές επιπτώσεις για τη σημασία
της επικοινωνίας σου. Υπάρχουν ευρέως
διαδεδομένες κοινωνικές συμβάσεις
σχετικά με τη χρήση ενός μέσου αντί ενός
άλλου για συγκεκριμένους σκοπούς. Οι
άνθρωποι διαφέρουν επίσης στις προσωπικές
τους στάσεις έναντι της χρήσης
συγκεκριμένων μέσων (π.χ. πώς κρίνουν
Χριστουγεννιάτικες εγκυκλίους
συνταγμένες μέσω επεξεργαστή κειμένου από
φίλους!) Επιπλέον, κάθε μέσο έχει τεχνολογικά
γνωρίσματα που το κάνουν να
χρησιμοποιείται ευκολότερα για μερικούς
σκοπούς μάλλον παρά για άλλους. Μερικά
μέσα προσφέρονται για άμεση ανάδραση
περισσότερο από άλλα. Το μέσα μπορεί να
επηρεάζει και τη μορφή και το περιεχόμενο
του μηνύματος. Το μέσο δεν είναι λοιπόν
απλώς ‘ουδέτερο’ στη διαδικασία της
επικοινωνίας.![]()
Συμπερασμα Με λίγα λόγια, το διαβιβαστικό υπόδειγμα
έχει μικρή άμεση αξία για την έρευνα της
ανθρώπινης επικοινωνίας από τις
κοινωνικές επιστήμες, κι η αντοχή του στην
λαϊκή συζήτηση είναι ένα πραγματικό
μειονέκτημα. Η υπεραπλουστευτική του επίδραση έχει
επιπτώσεις όχι μόνο για την κατανόηση της
επικοινωνίας γενικά, με όρους κοινής
λογικής, αλλά επίσης για ειδικές μορφές
της επικοινωνίας, όπως είναι η ομιλία κι η
ακρόαση, η γραφή κι η ανάγνωση, η
παρακολούθηση της τηλεόρασης και ούτω καθ’
εξής. Στην εκπαίδευση, αντιπροσωπεύει ένα
εξ ίσου διαβιβαστικό υπόδειγμα
διδασκαλίας και μάθησης. Και στην αντίληψη
γενικά, αντιπροσωπεύει την αφελή ‘ρεαλιστική’
έννοια ότι οι σημασίες υπάρχουν στον κόσμο
περιμένοντας απλώς να αποκωδικοποιηθούν
από τον παθητικό θεατή. Σε όλα αυτά τα
πλαίσια, ένα τέτοιο υπόδειγμα υποεκτιμά τη
δημιουργικότητα της πράξης της ερμηνείας. Τα εναλλακτικά στο διαβιβαστικό
υπόδειγμα επικοινωνίας υποδείγματα
περιγράφονται κατά κανόνα ως κουνστρουκτιβιστικά![]()
Ίδε επίσης τα γενικά αναγνώσματα για το θέμα της επικοινωνίας
Daniel Chandler
UWA 1994
Ευχαριστίες
Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Erik Meeuwissen που όρμησε να υποστηρίξει τους Shannon και Weaver.
Αυτή η σελίδα έχει δεχτεί
επισκέψεις από τις
22 Νοεμβρίου 1999.